4.2 Milieu

levenscyclus van een plantaardig ingredient

De milieubelasting wordt berekend met behulp van de levenscyclusanalyse (LCA) methodiek. Dit is een methodiek die vanuit de wetenschap is ontstaan en waarin nog steeds veel ontwikkeling plaats vindt. Op deze pagina wordt de aanpak van Questionmark beschreven. Voor een beschrijving met meer technische details en bronnen, raadpleeg dit document.

Een LCA neemt alle mogelijke stappen in de levenscyclus van een product mee. Dit betekent dat zowel de productie van de grondstoffen, de teelt, transport, gebruik en de afvalfase in beschouwing worden genomen.

4.2.1 Inventarisatie en impact analyse

Een LCA start met een inventarisatie. In deze stap wordt bepaald hoeveel grondstoffen worden gebruikt en hoeveel emissie naar de natuur plaats vinden in elke stap van de levenscyclus. Dit geeft een lijst met honderden stoffen die uit de natuur gehaald worden of er juist naar worden geëmitteerd. De data die hiervoor gebruikt is is afkomstig van eigen onderzoek en LCA-databases als Ecoinvent en Agrifood database.

Uit deze lange lijst met stoffen kunnen nog geen conclusies worden getrokken, daarvoor is de lijst simpelweg te lang. Bovendien is de ene stof veel schadelijker dan de andere stof. Daarom is de volgende stap de stoffen te categoriseren naar type impact. Bijvoorbeeld broeikasgassen worden in de categorie ‘klimaatverandering’ gezet. Naast klimaatverandering zijn er nog veel andere typen impact (er worden vaak wel twintig verschillende typen impacts onderscheiden) zoals toxische stoffen, water impact, landgebruik. Na deze rangschikking wordt van elke stof bepaald hoeveel invloed het heeft ten opzichte van de andere stoffen in die categorie. Ter illustratie een voorbeeld over de berekening van de impact categorie klimaatverandering: Koolstofdioxide en methaan hebben beide invloed op het klimaat. Methaan heeft per kilogram meer invloed op de klimaatverandering dan koolstofdioxide, om precies te zijn: 25 maal meer invloed. Een kilogram methaanuitstoot staat dus gelijk aan een uitstoot van 25 kilogram koolstofdioxide. Als een product in zijn levenscyclus 1 kg koolstofdioxide en 1 kg methaan uitstoot dan is dat gelijk aan de emissie van 26 koolstofdioxide equivalenten, of afgekort CO2e. Dit kan voor elk type impact gedaan worden. Op deze manier wordt de lijst met (grond-)stoffen teruggebracht van honderden tot zo’n maximaal 20. Dit maakt het makkelijker om conclusies te trekken.

Questionmark onderzoekt de levenscycli van de onderzochte producten op vier impact categorieën: klimaatverandering, landgebruik, watergebruik, en toxiciteit. De focus is gelegd op deze vier impact categorieën, omdat dit categorieën zijn die hoog scoren bij een analyse van de draagkracht van onze planeet.

4.2.2 Impact watergebruik

Er is in principe genoeg zoetwater voor alle mensen, maar het probleem is dat de verdeling van zoetwater over de wereld niet gelijk is. Er zijn regio’s waar meer dan genoeg water is (Nederland) en erg droge regio’s (Spanje). Het cijfer van de impact van watergebruik van Questionmark geeft de beschikbaarheid van water weer nadat de mensen het deel waar zij behoefte aan hebben hebben gebruikt. Verwoestijning van een gebied kan het gevolg zijn van veel watergebruik in een ‘waterschaars’ gebied. Als de teelt van een gewas van een product veel water nodig heeft én de teelt vindt plaats in een water schaars gebied dan blijft er weinig over voor andere planten en dieren en scoort het gewas slecht (laag) op watergebruik. De hoeveelheid water die gebruikt wordt is sterk afhankelijk van het gewas en het land waar de teelt plaatsvindt.

4.2.3 Impact landgebruik

De impact van landgebruik gaat zowel over het gebruik van het land (voor bijvoorbeeld de teelt van een gewas) als over het omzetten van het ene type land in het andere type land, bijvoorbeeld het kappen van bossen voor landbouwgrond. Als land bijvoorbeeld gebruikt wordt voor de teelt van een gewas dan voorkomt dat op dat gebied de groei van een bos of ander natuurlijk gebied. Dit heeft invloed op de biodiversiteit. Het kappen van bos heeft ook een negatieve invloed op de biodiversiteit in dat gebied. Beide typen dragen bij aan het uitsterven van dieren.

4.2.4 Impact klimaatverandering

Het derde type impact dat in beschouwing is genomen voor het bepalen van de milieu-impact is de impact op het klimaat. Dat wil zeggen de verandering van het klimaat als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen als koolstofdioxide en methaan. Om de verschillende producten met elkaar te vergelijken wordt bepaald hoeveel broeikasgassen worden uitgestoten als gevolg van de teelt, transport en verpakking van het product.

4.2.5 Impact toxiciteit

Toxiciteit is de impact die giftige stoffen hebben op mens en milieu. Het gaat dan om toxische stoffen als chloroform, tolueen, veel verschillende pesticiden en vele andere stoffen. Giftige stoffen kunnen leiden tot ziektes en de dood van planten, dieren en mensen.

4.2.6 Berekening milieuscore

De vier typen impacts – water-impact, landgebruik-impact, klimaatverandering-impact en toxiciteit-impact – hebben alle vier een andere eenheid en kunnen niet bij elkaar opgeteld en gemiddeld worden. Om deze reden zetten we de uitkomsten eerst om naar een cijfer van 1-10, voordat ze worden gemiddeld. De 1% best scorende producten krijgen een 9,5 of hoger toegekend. Het product met het laagste cijfer van de 50% producten met de hoogste cijfers kennen we een 5,5 toe. Vervolgens leiden we de scores van de overige producten af van deze toegekende scores. Op deze manier blijven de onderlinge afstanden tussen cijfers bewaard in de milieuscore.

De verdeling van de impacts van landgebruik en van watergebruik over de producten leiden niet tot een enigszins rechte lijn, de 10% slechtst scorende producten scoren factoren slechter dan de overige producten. Om een betere verdeling van de scores te krijgen worden de impacts van watergebruik en landgebruik eerst verheven tot de macht 0,1. Waarna de uitkomsten alsnog worden geschaald van 1-10 op de hierboven vermelde manier.

2. Invloed product ⇢ Score Milieu
ScoreMilieu = 5,5 + (Imp50 – ImpactProduct) / ((Imp50 – Imp10) / 3,5))
Imp10: de invloed van het 10e percentiel in productgroep
Imp50: de invloed van het 50e percentiel in productgroep

De scores van de vier subthema’s zijn afgerond op hele cijfers voor publicatie. Alle scores boven 10 zijn weergegeven als een 10, alle scores onder 1 als 1. De vier niet afgeronde scores worden gemiddeld tot de milieuscores van de producten.

← Vorige pagina Volgende pagina →

Hé! Wat is 'duurzaam' voor jou?
Wil je ons helpen?