Koffiedossier: waar kun je op letten bij je aankoop?

Het supermarktschap kent veel verschillende soorten koffie met uiteenlopende keurmerken. De koffie in Nederland komt uit landen rondom de evenaar met een tropisch klimaat, en de teelt ervan wordt gekenmerkt door kleine boeren. De productie van koffie legt daarmee druk op koffieproducenten en tropische gebieden. Voor duurzame koffie is het dus belangrijk om te kijken naar ‘hotspots’ op het gebied van milieu en mensenrechten in de landen waar de productie plaatsvindt.

Milieu en klimaat

De productie van koffie heeft een grote impact op het milieu. Belangrijke oorzaken hiervan zijn ontbossing, energie- en watergebruik en het inzetten van meststoffen en pesticiden op de plantages.

Om land te kunnen gebruiken voor koffieplantages, kan er ontbossing plaatsvinden. Ontbossing draagt bij aan klimaatverandering door de verhoogde uitstoot van broeikasgassen. Daarnaast veroorzaken onjuist bodemgebruik, de productie van meststoffen en een hoog energiegebruik bij het verbouwen van de gewassen ook een verhoogde uitstoot van broeikasgassen.

Een andere belangrijk milieu-aspect is de impact op waterbronnen. Een hoog waterverbruik door irrigatie kan druk zetten op de zoetwatervoorraden, wat problematisch is in gebieden met waterschaarste. Onjuist bodembeheer en gebruik van meststoffen kan dit probleem versterken door de vervuiling van waterbronnen.

Ook kan de koffieproductie zorgen voor het verlies van biodiversiteit en uitputting van de bodem. Ontbossing, onjuist bodem- en landgebruik zijn hier belangrijke oorzaken van. Ook het gebruik van pesticiden kan zorgen voor het verlies van soorten zoals bijen.    

 Om de impact op het milieu zo beperkt mogelijk te houden, is het belangrijk om efficiënt met alle middelen om te gaan en waardevolle bosgebieden te beschermen. Er zijn verschillende keurmerken waar je in de supermarkt op kunt letten bij het kopen van koffie. Topkeurmerken die zich inzetten voor maatregelen in de koffieketen op het gebied van milieu zijn Rainforest Alliance/UTZ en biologisch/EKO.

Slechte arbeidsomstandigheden

De koffiesector kent grote aantallen door kleine boeren en de productie vindt plaats in landen rond de evenaar. In sommige van die landen kan er sprake zijn van slechte arbeidsomstandigheden, met risico’s op gedwongen arbeid, schending van werknemersrechten en gebrek aan toegang tot informatie en technologische middelen.

Bij een risico op gedwongen arbeid en kinderarbeid kan er sprake zijn van mensenhandel, lonen die niet worden betaald en het beperken van werknemers in hun vrijheid door identiteitsbewijzen in te houden en ze op de werkplaats te houden. Als lonen wel betaald worden, is er een risico op een te laag salaris en andere vormen van discriminatie, met name voor vrouwelijke en migratie werknemers.  

Een ander probleem is dat kleine boeren niet altijd toegang hebben tot informatie, technologie en middelen, die ze nodig hebben om uitdagingen in de koffieketen te overkomen en genoeg opbrengsten te produceren op een duurzame manier.

Om ervoor te zorgen de druk op de koffieproducenten niet te groot wordt, is het belangrijk voor bedrijven in de koffiesector om met partners en organisaties te werken die arbeidsrechten beschermen en zorgen voor de gezondheid en veiligheid van de werknemers.  Er zijn verschillende keurmerken waar je in de supermarkt op kunt letten bij het kopen van koffie. Topkeurmerken die zich inzetten voor maatregelen in de koffieketen op het gebied van mensenrechten zijn

Fair Trade en Rainforest Alliance/UTZ.

Waar kun je nog meer op letten?

Als je koffie koopt in de supermarkt, staat er soms ‘Single origin’ op de verpakking. Deze term betekent dat de koffie is gemaakt van één soort boon, welke op één locatie geoogst is. Vaak is het echter ook een melange van verschillende bonen en komt de koffie dus van verschillende locaties.

Om maatregelen te kunnen nemen op het gebied van milieu en mensenrechten in de landen waar koffie geproduceerd wordt, is het belangrijk dat de koffieketen goed in kaart is gebracht. Op die manier wordt het mogelijk om met producenten en leveranciers samen te werken in het verduurzamen van de koffiesector.

Naast de impact op milieu tijdens de productie van koffie, is ook de verpakking van koffie belangrijk. Zowel het maken van de verpakking als de materialen die ervoor gebruikt worden hebben een impact op het milieu, dus daar moet zuinig en efficiënt mee om worden gegaan. Daarbij is het wel belangrijk dat er niet te weinig verpakking wordt gebruikt, om verspilling van het product te voorkomen. Als consument kun je ook op verpakkingen en verspilling letten om de impact op het milieu van je kopje koffie te verminderen. Zorg er bijvoorbeeld voor dat je niet te veel koffie zet in één keer en recycle de verpakkingen als dat mogelijk is.

Heeft jouw koffie een topkeurmerk?

Wat is Questionmark?