Wat de Franse boer ons leert

20 augustus 2026, Charlotte Linnebank

Deze zomer bevestigt in alles waarom ons werk zo relevant is. Weken van bosbranden, opdrogende rivieren en hittegolf na hittegolf laten zien dat het klimaat verandert en dat de maatregelen om de opwarming nog te keren meer drastisch moeten zijn. En toen ik vanmorgen mijn nieuwsapp opende, was daar het zoveelste bericht dat het al groeiende gevoel van urgentie nog sterker maakt: in Frankrijk slaan boeren alarm over aanhoudende droogte. Oogsten mislukken massaal en de verliezen lopen in de miljarden. Het illustreert waarom Questionmark ooit is opgericht. Zoals een wanhopige Franse landbouwer het verwoordde: we móéten anders leren leven, en dit is nog maar het begin.

De urgentie om anders te gaan leven en zo de zwaktes in ons voedselsysteem te repareren is groter dan ooit. Maar als we die omslag echt willen maken, moeten we stoppen met te verwachten dat het burgers of consumenten zijn bij wie dit moet beginnen. De verandering kan slechts in gang gezet worden door de partijen die op grote schaal doelbewust het gedrag van burgers en consumenten beïnvloeden: supermarkten, grote A-merken en overheden.

Kijk naar hoe onze winkelmandjes vandaag de dag worden gevuld. Tachtig procent van het aanbod en van de wekelijkse promoties in de gemiddelde supermarkt staat niet in de Schijf van Vijf. Ons winkelgemak bestaat uit aanbiedingen voor goedkoop vlees en ultra-bewerkte snacks. En als er al duurzame producten worden aangeboden, zoals biologisch en fairtrade, dan liggen er daarnaast altijd goedkopere, maar niet duurzame of eerlijk geproduceerde alternatieven. Dat is geen kwestie van onwil bij de supermarkt; het is de realiteit van een historisch gegroeid systeem van scherpe concurrentie en dunne marges. Maar het effect is hetzelfde: we vragen van de burger dat hij op eigen kracht, gewapend met enkel goede voornemens, wekelijks opbokst tegen een winkelomgeving die hem stelselmatig de andere kant op duwt. Dat is geen vrije keuze, dat is vragen om het onmogelijke.

Als we de klimaatcrisis écht willen aanpakken, moeten we stoppen met aanbieden van oplossingen op het niveau van burgers en consumenten. Het voedselsysteem is een systeemprobleem, en dat vraagt om systeemoplossingen.

Eén enkele supermarktketen die haar inkoopbeleid verduurzaamt of de eiwitverhouding in de schappen aanpast, verandert in één klap de leefstijl van miljoenen huishoudens. Zonder dat die consument daar ingewikkelde keuzestress voor hoeft te ervaren. En wanneer de overheid via slimme belastingprikkels en marketingregels zorgt voor een eerlijk speelveld, hoeven koplopers in de sector niet meer bang te zijn dat verduurzamen hun marktaandeel kost.

De Franse boer heeft gelijk: we moeten anders leren leven. Maar die verandering begint niet bij de consument die vertwijfeld voor het schap staat. Die verandering begint bij de spelers die bepalen wát er in dat schap ligt, voor welke prijs en met welke boodschap. Supermarkten en overheden hebben de sleutel in handen om van de gezonde en duurzame keuze de makkelijkste keuze te maken. Het is tijd dat ze die ook gaan gebruiken.